Trafikte Yaya Olmak
Evden çıktığımız andan itibaren trafikteyiz
Yaya Olmak
Çoğumuz trafiği, bir aracın koltuğuna oturduğumuzda başlayan bir süreç sanıyoruz. Oysa kapıdan dışarı adım attığınız o ilk saniye, karmaşık bir ekosistemin parçası olursunuz. Trafikte "yaya olmak", sadece yürümek değil; bu ekosistemin en hassas ama en temel birimi olmaktır.
Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 3-20 Göre Yaya
Araçlarda bulunmayan, karayolunda hareketsiz veya hareket halinde bulunan insandır.
Araç Dışında Olmak: Bisiklet, otomobil, kamyon veya motosiklet gibi herhangi bir ulaşım aracının içinde veya üzerinde (sürücü ya da yolcu olarak) bulunmayan herkes yadır.
Hareketsiz Olmak:Yol kenarında otobüs bekleyen, kaldırımda duran veya bir araçtan inip yol kenarında bekleyen kişi de hukuken "yaya" statüsündedir ve yaya haklarına sahiptir.
Hareket Halinde Olmak:Yürüyen, koşan veya karşıdan karşıya geçen kişi de bu tanıma girer.
Dünya Sağlık Örgütüne Göre Yaya Olmak
Yaya olmak; trafik ortamında herhangi bir araç kullanmaksızın hareket eden, ancak tüm trafik kurallarının ve güvenliğinin odağında yer alan kişi olmaktır. Trafikteki "en savunmasız yol kullanıcısı" (Vulnerable Road User) olarak tanımlanırız çünkü bir kaza anında bizi koruyacak bir kaportamız veya hava yastığımız yoktur.
Hukuka Göre Yayaların Uymaları Gereken Kurallar
1. Yolun Doğru Tarafını Seçin
Eğer yaya yolu veya banket yoksa, taşıt yolunun sol kenarından yürümek zorundasınız. Bu sayede üzerinize gelen araçları görebilir ve olası bir tehlikede hızlı manevra yapabilirsiniz. (Yaya Kafilesi Harici) KTY Madde 68-3
2. Geçitleri ve Kavşakları Kullanın
Karşıya geçmek için mutlaka yaya ve okul geçitlerini, kavşak giriş-çıkışlarını veya alt/üst geçitleri kullanmalısınız. Eğer 100 metre dahilinde bunlardan biri yoksa; trafiği engellemeden, yolu kontrol ederek en kısa doğrultuda karşıya geçebilirsiniz. KTY Madde 138-4B
3. "Sola-Sağa-Sola" Kuralını Uygulayın
Taşıt yoluna girmeden önce; önce sola, sonra sağa, tekrar sola bakarak araçların hızını ve mesafesini kontrol edin. Güvenle duramayacak kadar yaklaşmış bir araç varsa, ilk geçiş hakkını ona verip beklemek hayati önem taşır. KTY Madde 138-4B
4. Görünür Olun
Özellikle gece veya görüşün az olduğu durumlarda açık renkli kıyafetler giymek, reflektif aksesuarlar taşımak veya ışık kaynağı bulundurmak yasal bir zorunluluktur. KTY Madde 138-4C
2024 TUİK Verileri incelendiğinde tüm kazaya karışan yayaların %39 koyu renkte kıyafet giymişlerdir.
Vefat verilerine bakıldığında "Belirsiz" durum çıkartıldığında Koyu Renkte kıyafet giyen yayalar %71 oranında trafik kazalarından kaynaklı vefat ettiği gözlemlenmiştir.
5. Trafik Disiplini ve Saygısız Kullanım Yasağı
Yaya yollarında veya geçitlerde trafiği engelleyecek, tehlikeye düşürecek şekilde dikkatsiz hareket etmek, oyun oynamak veya buraları başkalarına engel olacak şekilde "saygısızca" kullanmak yasaktır. KTK Madde 68-3C
Hukuka Göre Yaya Hakları
2. Kavşaklarda Dönüş Yapan Araçlara Karşı Hak
Sürücüler, sağa veya sola dönüş yaparken, geçmekte olan yayalara ilk geçiş hakkını vermekle yükümlüdür. Bir aracın dönüş sinyali vermesi, yayayı durdurma hakkı vermez; aksine sürücüye "dur ve yayanın geçişini tamamlamasını bekle" sorumluluğu yükler. KTY Madde 109-4d
3. Kaldırımlar İşgal Edilemez
Park Yasağı: Kaldırımlara araç park edilmesi sadece bir trafik kuralı ihlali değil, yayanın güvenli ulaşım hakkının gaspıdır.
Erişilebilirlik: Engelli yayalar için ayrılmış rampaların önüne park etmek veya bu alanları kapatmak, yayanın "erişilebilirlik hakkının" ihlalidir KTK Madde 61N
4. Güvenli Alan Koruma Hakkı
Özellikle okul bölgeleri, hastane girişleri ve yoğun yaya trafiğinin olduğu "Yaya Öncelikli Yollar"da hız sınırı hukuken düşürülür. Bu bölgelerde yayanın hata yapma ihtimaline karşı sürücünün "üst düzey dikkat" gösterme yükümlülüğü vardır.
Yaya Kaza İstatistikleri: Gerçeklerle Yüzleşmek
Rakamlar, neden daha dikkatli olmamız gerektiğini açıkça ortaya koyuyor:
Ölüm Oranları:Dünya genelinde trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin yaklaşık %23'ü yayalardır. Bazı ülkelerde bu oran %50'lere çıkabilmektedir.Çarpışma Hızı: Bir yayanın 30 km/s hızla giden bir aracın çarpması sonucu hayatta kalma şansı %90 iken, hız 50 km/s'ye çıktığında bu şans %50ye düşer.
Türkiye Verisi: Türkiye'de ölümlü ve yaralanmalı kazaların önemli bir kısmı yayaya çarpma şeklinde gerçekleşmektedir.
Sonuç: Trafik Bir Yol Değil, Bir Yaşam Kültürüdür
Bugün attığımız her adım, sadece bizi bir yerden bir yere ulaştıran fiziksel bir hareket değil; aynı zamanda toplumsal bir saygı duruşudur. Gördüğümüz gibi, yasa koyucu yayayı sadece "yolun kenarındaki bir figür" olarak değil, trafik ekosisteminin en kıymetli ve korunması gereken birimi olarak tanımlıyor. Ancak haklar ve kurallar, sadece kağıt üzerinde kaldığında değil, zihnimizde bir kültüre dönüştüğünde bizi korur.
Unutmamalıyız ki:
Hepimiz Sorumluyuz: Sürücü koltuğunda değilken de trafiğin bir parçasıyız. Kurallara uymak, görünür olmak ve dikkatli davranmak sadece kendimize değil, sevdiklerimize ve diğer yol kullanıcılarına olan borcumuzdur.
Hepimizin Hakkı Var: Kaldırımlar, geçitler ve güvenli yollar hepimiz için. Haklarımızı bilmek, onları nezaketle savunmak trafik kültürünü iyileştirmenin ilk adımıdır.
Hepimiz Trafikteyiz: "Trafik" denince aklınıza sadece metal yığınları gelmesin. Kapıdan dışarı adım attığınız o ilk saniye, o devasa döngünün bir parçası oluyorsunuz.
Trafikte Kültür Seninle Başlar. Bir yaya olarak geçitte durup sürücüyle göz teması kurduğunda, gece yürürken açık renk giyinmeyi seçtiğinde ya da sadece yeşil ışığı beklediğinde; aslında daha güvenli bir Türkiye'nin inşasına bir tuğla koyuyorsun.