Dünya ve Güncel Durum

Dünyada her gün milyonlarca insan işe, okula, eve gitmek için yollara çıkıyor. Ancak karayolu trafik çarpışmaları hâlâ büyük bir küresel halk sağlığı ve kalkınma sorunu olmaya devam ediyor. Son veriler, bir yandan alınan önlemlerin işe yaradığını gösterirken, diğer yandan hedeflere ulaşmak için yolun hâlâ çok başında olduğumuzu hatırlatıyor. 

2010'dan 2021'e: 1,25 Milyondan 1,19 Milyona

Tahminlere göre, 2021 yılında yaklaşık 1,19 milyon karayolu trafik ölümü gerçekleşti. Bu rakam, 2010 yılındaki 1,25 milyon can kaybına kıyasla %5'lik bir azalma anlamına geliyor.

Önemli bir ayrıntı şu:

• Birleşmiş Milletler Üye Devletlerinin yarısından fazlası, 2010–2021 arasında karayolu trafik ölümlerini azaltmayı başarmış durumda.

Üstelik bu azalma, zor bir zeminde gerçekleşiyor:

• Küresel motorlu araç filosu iki katına yakın artmış,

• Karayolu ağları önemli ölçüde genişlemiş,

• Küresel nüfus yaklaşık bir milyar kişi artmış durumda.

Tüm bunlara rağmen ölümlerde az da olsa bir düşüş olması, karayolu trafik güvenliğini artırmaya yönelik çabaların işe yaradığını gösteriyor. Ancak bu tempo, Birleşmiş Milletler 2021–2030 Karayolu Trafik Güvenliği On Yıllık Eylem Planı'nın, 2030'a kadar ölümleri yarıya indirme hedefi için yeterli değil. Yani tablo, "doğru yoldayız ama yeterince hızlı gitmiyoruz" mesajı veriyor.

Gençler İçin Bir "Gizli Salgın": 5–29 Yaş Arası

Karayolu trafiğinde meydana gelen ölüm ve yaralanmalar, küresel sağlık ve kalkınma açısından kritik bir sorun olmaya devam ediyor.

2019 yılı itibarıyla:

• Karayolu trafik kazaları, 5–29 yaş arası çocuk ve gençlerde önde gelen ölüm nedeni konumunda.

• Tüm yaşlar dikkate alındığında 12. sırada yer alıyor.

Ölümlerin üçte ikisi, 18–59 yaş arası çalışma çağındaki insanlarda gerçekleşiyor. Bu durum:

• Toplum genelinde büyük bir sağlık yükü,

• Aileler düzeyinde sosyal travma,

• Ülkeler için ekonomik kayıp ve üretkenlik kaybı olarak geri dönüyor.

Yani bu tablo, sadece bir "trafik" meselesi değil; aynı zamanda iş gücü, eğitim, sosyal refah ve kalkınma meselesi.

En Çok Kimler Ölüyor? İncelenebilir Yol Kullanıcıları Ön Sırada

Veriler, karayolu trafik ölümlerinin dağılımında net bir tablo ortaya koyuyor:

• Ölümlerin yarısından fazlası yayalar, motosikletliler ve bisikletlilerden oluşuyor.

• Dört tekerlekli araç yolcuları, ölümlerin neredeyse üçte birini oluşturuyor.

• 10'dan fazla kişi taşıyan araçların yolcuları, ağır yük araçları ve "diğer" kullanıcılar, tüm ölümlerin beşte birini oluşturuyor.

• E-scooter gibi mikro-mobilite modları ise ölümlerin %3'ünü oluşturuyor.

Özetle; yayalar, bisikletliler ve motosikletliler gibi incinebilir yol kullanıcıları tehlikelere maruz kalmaya devam ediyor.

Karayolu Trafik Güvenliği Küresel Durum Raporu 

Eşitsiz Bir Yük: Düşük ve Orta Gelirli Ülkeler

Karayolu Trafik Güvenliği Küresel Durum Raporu  

Her 10 ölümden 9'u, düşük ve orta gelirli ülkelerde gerçekleşiyor. Özellikle düşük gelirli ülkelerde insanlar, nüfus başına en yüksek ölüm riski ile karşı karşıya kalmaya devam ediyor.

Küresel olarak karayolu trafik ölümlerinin bölgesel dağılımı şöyle:

• %28'i DSÖ Güneydoğu Asya Bölgesi'nde,

• %25'i Batı Pasifik Bölgesi'nde,

• %19'u Afrika Bölgesi'nde,

• %12'si Amerika Bölgesi'nde,

• %11'i Doğu Akdeniz Bölgesi'nde,

• %5'i ise Avrupa Bölgesi'nde meydana geliyor.

Bu tablo, hem ekonomik kapasitesi sınırlı olan ülkelerin yol güvenliği altyapısında geri kaldığını, hem de küresel eşitsizliği açık biçimde gösteriyor.

Bölgeler bazında ölüm sayılarındaki değişime baktığımızda:

• Avrupa Bölgesi, 2010'dan bu yana ölümlerde %36 oranında azalma ile en büyük düşüşü bildiriyor.

• Batı Pasifik Bölgesi'nde %16,

• Güneydoğu Asya Bölgesi'nde %2'lik azalma bildirilmiş durumda.

• Amerika Bölgesi'nde ise can kaybı sayısı sabit kalmış.

Genel tabloda, 2021 yılına kadar:

• 108 ülkede ölüm sayısında azalma gözlemlenmiş;

• Bunların içinde, ölü sayısını %50'ye kadar azaltmayı başaran 10 ülke bulunuyor.

• Buna karşılık 66 ülkede ölüm sayılarında artış yaşanmış.

Bu da bize şunu söylüyor:
Bazı ülkeler "iyi örnek" olacak seviyede ilerleme kaydederken, önemli sayıda ülke hâlâ yanlış yönde hareket ediyor.