Yolların Görünmeyen Devrimi: Ticari Motosikletler Hakkında Bilmeniz Gereken 5 Şaşırtıcı Gerçek

1. Ekonomik Can Simidi mi, Yoksa "Finansal Yıkım" Mıknatısı mı?

Ticari motosikletler, düşük ve orta gelirli ülkelerde (LMIC) milyonlarca genç için düşük giriş bariyerli bir istihdam kapısıdır. Ancak bu ekonomik hareketlilik, orantısız bir güvenlik riskiyle dengelenmektedir. Motosikletler küresel araç parkının nispeten küçük bir bölümünü oluşturmasına rağmen, yollardaki can kayıplarının %30'undan sorumludur. Dünya Bankası ve Küresel Yol Güvenliği Tesisi (GRSF) verilerine göre, bu ölümlerin ekonomik maliyeti aileleri nesiller boyu sürecek bir yoksulluğa hapsedebilmektedir.

"Motorlu iki tekerlekliler, küresel motorlu araç filosunun yaklaşık yüzde 20 ila 30'unu oluştururken, yol ölümlerinin yüzde 30'undan sorumludur."

Dünya Bankası Kenya örneği , bu trajedinin mali boyutunu net bir şekilde ortaya koymaktadır: Özellikle baş ve uzuv yaralanmalarının yaşandığı bir kazada, sadece tedavi maliyeti bir sürücünün ortalama 4-5 yıllık maaşına eşit olabilmektedir. Bu, kazanın sadece fiziksel bir acı değil, aynı zamanda tam bir finansal yıkım olduğu anlamına gelir.

2. "Gördüm Ama Algılayamadım" Fenomeni ve Kavşak Riskleri

Motosiklet kazalarının teknik analizleri, sorunun sadece sürücü hatası olmadığını, derin bir algı ve altyapı yetersizliği olduğunu göstermektedir. Bak ama göreme olarak bilinen bu fenomen, dört tekerlekli araç sürücülerinin görsel tarama yaparken motosikletlerin küçük görsel profili nedeniyle onları bir "tehdit" olarak kodlayamamasından kaynaklanır.Stratejik bir perspektifle bakıldığında, en büyük risk noktaları kavşaklardır. 

Otomobil sürücüleri, kavşaklarda motosikletlerin hızını ve mesafesini yanlış algılamakta, bu da ölümcül çarpışmalara yol açmaktadır. Bu durum, yolların sadece otomobillere göre değil, tüm yol kullanıcılarının algı kapasitelerine uygun, motosiklet dostu bir altyapı ve aydınlatma disipliniyle tasarlanması gerektiğini kanıtlamaktadır.

3. Her Kask Hayat Kurtarmaz: Kalite ve Standart Uçurumu

Kask kullanımı bir tercih değil, bir hayatta kalma stratejisidir; ancak kaskın kalitesi bu stratejinin başarısını belirler. Piyasadaki standart dışı veya sahte kasklar, bir kaza anında beklenen korumayı sağlamaktan uzaktır. GRSF verileri, kask tipleri arasındaki dramatik güvenlik farkını şöyle özetlemektedir:

• Tam Yüz (Full-face) Kasklar: Ölüm riskini %37, beyin hasarını %69 oranında azaltır.
• Açık veya Yarım Kasklar: Ölüm riskini sadece %15, beyin hasarını ise %47 oranında azaltabilmektedir.
• Kask Kullanmamak: Bir kaza anında ölüm riskini %300 artırmaktadır.

Bu konuda Ruanda, Afrika'daki ilk kask test laboratuvarını kurarak küresel bir başarı hikayesine imza atmıştır. Ruanda Standartlar Kurulu, ithal edilen ve yerli üretilen kaskların "darbe emiş seviyelerini" bilimsel olarak test ederek, standart dışı ekipmanların piyasaya girmesini engellemektedir.

4. Finansal Kapsayıcılık Bir Yol Güvenliği Stratejisidir

Sürücülerin riskli sürüş davranışlarının (aşırı hız, şerit ihlali) temelinde genellikle ekonomik baskılar yatar. Teslimat baskısı, yorgunluk ve günlük kotaları doldurma telaşı, güvenliğin önüne geçmektedir. Bu noktada "Finansal Kapsayıcılık" , teknik bir ekonomik terimden ziyade bir hayat kurtarma aracı olarak karşımıza çıkar.

Uganda ve Tanzanya'daki başarılı modeller, sürücülerin kaliteli ve sertifikalı kaskları taksitli ödeme planlarıyla satın alabilmesini sağlamıştır. Sigorta primlerinin sürüş performansına göre düzenlenmesi ve mikro-finans çözümleri, sürücünün üzerindeki mali yükü azaltarak onları daha güvenli ekipmanlara ve daha az riskli sürüş sürelerine yönlendirmektedir. Finansal güvenlik sağlandığında, yol güvenliği de doğal bir sonuç olarak iyileşmektedir.

5. Direksiyonda Kadın Gücü: Güven ve Ekonomik Özgürlük

Ticari motosiklet sektörü, geleneksel erkek egemen yapısını kırarak kadınlar için önemli bir ekonomik özgürlük alanı haline gelmektedir. Bu dönüşüm, sadece istihdamı değil, yolcu güvenliğini de doğrudan etkilemektedir.

• Küresel Veri: Uber Moto verilerine göre, dünya genelindeki bike-taxi yolcularının %50'sinden fazlası kadındır.
• Hindistan: "Uber Moto Women" projesi, kadın yolcuların sadece kadın sürücüleri tercih edebildiği bir güven ağı oluşturmuştur.
• Bangladeş: BRAC'ın "Four Wheels to Freedom" girişimi, kadınlara profesyonel sürüş eğitimi vererek onları sektörün saygın birer parçası haline getirmiştir.

Kadın yolcuların kadın sürücüleri tercih etmesindeki temel motivasyonlar; kişisel güvenlik, konfor ve karşılıklı güvendir. Bu durum, sektörün daha kapsayıcı hale gelmesinin güvenliği artıran sistemik bir avantaj olduğunu göstermektedir. 

Sonuç: Geleceğe Güvenli Sürüş

Motosikletlerin ekonomik hızına yetişmeye çalışırken, sorumluluğu sadece sürücüye yüklemek sürdürülebilir bir yaklaşım değildir. "Güvenli Sistem Yaklaşımı" (Safe System Approach), hatayı insan doğasının bir parçası olarak kabul eder ve güvenliği dört ana sütun üzerine inşa eder:

1. Güvenli Yollar: Motosiklet odaklı altyapı tasarımı.

2. Güvenli Hızlar: Kentsel alanlarda sıkı hız yönetimi.

3. Güvenli Araçlar: ABS gibi teknolojilerin ve periyodik bakımın zorunlu kılınması.

4. Güvenli Yol Kullanıcıları: Eğitim, sertifikalı kask kullanımı ve farkındalık.

Motosikletlerin ekonomik hızına yetişmeye çalışırken, bu hızı sürdürülebilir ve güvenli kılmak için bireysel ve kurumsal olarak neleri değiştirmeye hazırsınız? 

https://www.aprso.org/publications/safety-commercial-motorcycles-guidelines-and-good-practices-governments-and-private