Vizyon Sıfır'a Giden Yol: AB Küresel Yol Güvenliği Eylem Planı (2021-2030)

Yol güvenliği, sadece bir ulaşım meselesi değil; bir halk sağlığı krizi ve kalkınma sorunudur. Avrupa Birliği, yıllardır sürdürdüğü liderliği bir adım öteye taşıyarak, 2050 yılına kadar yollarda "sıfır ölüm" hedefleyen iddialı bir yol haritası çizdi. Peki, bu plan ne zaman devreye girdi ve neden bu kadar önemli?

Ne Zaman ve Kimler Tarafından Kabul Edildi?

Avrupa Birliği'nin 2021-2030 dönemini kapsayan Yol Güvenliği Politika Çerçevesi (EU Road Safety Policy Framework), temellerini 2017 yılında AB Ulaştırma Bakanları tarafından imzalanan Valletta Bildirgesi'nden alır.

Resmi çerçeve ise Avrupa Komisyonu tarafından 2019 yılında yayımlandı ve 2020 yılında Avrupa Parlamentosu ile Konsey tarafından güçlü bir şekilde desteklendi. Bu plan aynı zamanda, Birleşmiş Milletler'in (BM) ilan ettiği "Yol Güvenliği Eylem On Yılı (2021-2030)" küresel planı ile tam bir uyum içerisindedir. Yani bu sadece AB'nin değil, küresel bir mutabakatın Avrupa ayağıdır.

Planın Hedefi Ne?

AB'nin koyduğu hedef oldukça net ve iddialı:

2030'a kadar:Karayolu ölümlerini ve (ilk kez hedef olarak belirlenen) ciddi yaralanmaları%50 oranında azaltmak.
2050'ye kadar:Yollardasıfır ölümve sıfır ciddi yaralanma (Vizyon Sıfır). 

Neden Bu Kadar Önemli? Paradigma Değişimi

Bu eylem planını öncekilerden ayıran en önemli özellik, yaklaşım tarzındaki köklü değişikliktir. Geleneksel bakış açısı, sorunu genellikle "sürücü hatası"na indirgerken, yeni plan "Güvenli Sistem Yaklaşımı"nı (Safe System Approach) merkeze alır.

1. "Kaza" Değil, "Çarpışma" Gerçeği 

Planın felsefesi, dilde ve algıda bir devrimi zorunlu kılar. Trafikte yaşanan olayların çoğu önlenebilir niteliktedir. Bu nedenle "kaza" kelimesinin getirdiği "kaçınılmazlık" veya "kader" algısı yerine, öngörülebilir ve önlenebilir çarpışma kavramı öne çıkar. İnsanlar hata yapabilir; ancak sistem, bu hataların bir çarpışmaya dönüşmesini veya bu çarpışmanın ölümcül olmasını engelleyecek şekilde tasarlanmalıdır. 

Konuyla ilgili kısma tanımlamalarımız tıklayarak gidebilirsiniz.

2. Sorumluluğun Paylaşılması 

Eskiden tek sorumlu yol kullanıcısıyken, AB'nin yeni eylem planı sorumluluğu dağıtır:

• Yolu tasarlayan mühendisler,

• Araç üreten otomotiv firmaları,

• Kuralları koyan yasa yapıcılar,

• Ve yol kullanıcıları. Herkesin bu zincirde bir rolü vardır. Örneğin; bir sürücü hız sınırını aşsa bile, yolun altyapısı ve aracın güvenlik sistemleri (örneğin otomatik frenleme), bu hatayı tolere edebilmelidir.

3. Küresel Standartlar ve Sürdürülebilirlik 

Bu plan, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (özellikle Madde 3.6 ve 11.2) ile doğrudan bağlantılıdır. AB, kendi sınırları içinde uyguladığı yüksek güvenlik standartlarını (araç güvenlik regülasyonları gibi) küresel pazara ihraç ederek, dünya genelinde yol güvenliği standartlarını yukarı çekmeyi amaçlar. 

Sonuç: Gelecek İçin Bir Taahhüt

AB Yol Güvenliği Eylem Planı, sadece istatistikleri düşürmekle ilgili bir metin değildir. Bu, insan hayatına verilen değerin bir göstergesidir. Yolların sadece araçlar için değil; yayalar, bisikletliler ve çocuklar için de güvenli olduğu bir gelecek, ancak bu tür "sistem odaklı" yaklaşımlarla mümkündür.

Unutmayalım; trafikte kaybedilen her hayat, sadece bir istatistik değil, tamamlanmamış bir hikâyedir.

Referanslar

• Avrupa Komisyonu - Yol Güvenliği (European Commission - Road Safety) https://road-safety.transport.ec.europa.eu