Kırılgan Yol Kullanıcıları, E-Bisikletler ve Kırsal Yollar: Yeni Dönemin Risk Haritası

Aynı rapor, sadece toplam ölüm sayısına değil, "kimlerin nerede öldüğüne" odaklandığımızda çok kritik dersler sunuyor. Yol güvenliğinin geleceğini anlamak için kırılgan yol kullanıcılarına, yaşlı nüfusa ve kırsal yollara ayrı ayrı bakmak gerekiyor.

Yaya ve bisikletli ölümleri azalıyor ama… 2022 verileri, 2017-2019 ortalamasına göre:

• Yaya ölümleri %17,7 azalmış,
• Yolcu arabası yolcu/şoför ölümleri %8 azalmış,
• Bisikletli ölümleri ise %3,3 azalmış durumda.

Bu, yaya geçitleri, hız limitleri ve güvenli araç tasarımlarının işe yaradığını gösteriyor. Ancak aynı tablo, motorlu iki tekerlekli araç (PTW – motosiklet, scooter vb.) kullanıcıları için kırmızı alarm veriyor: Bu grupta ölümler %6,7 artmış. Özellikle Kolombiya'daki %41,1'lik artış, Latin Amerika'da motosiklet patlamasının güvenlik boyutunu çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

IDB (Inter-American Development Bank) verileri, Kolombiya, Dominik Cumhuriyeti ve Uruguay gibi ülkelerde motosikletlerin araç filosunun yarısından fazlasını oluşturduğunu; bu araçların hem bireysel ulaşımda hem de kurye/delivery işlerinde yoğun şekilde kullanıldığını gösteriyor.

E-bisikletler ve mikro mobilite: Yükselen ama ölçülmesi zor risk

Raporda, 10 ülkenin e-bisiklet verileri incelenmiş. Bazı çarpıcı örnekler:

• İsviçre'de 2017'de bu oran yalnızca %19'du; yani birkaç yıl içinde e-bisikletlerin ölüm istatistiklerindeki payı neredeyse üç katına çıkmış durumda

• Özellikle 75 yaş üzeri kullanıcıların e-bisiklet tercihinde belirgin artış var; Japonya'da e-bisiklet kazalarında hayatını kaybedenlerin %60'ı, Belçika ve Almanya'da yaklaşık %40'ı 75 yaş üzeri.

• E-scooter ve benzeri mikro-mobilite araçlarına dair veriler ise henüz sınırlı; fakat örneğin Fransa'da bu araçlarla ölümler 2019–2022 arasında üç katına çıkmış durumda. Yine de toplam içindeki payı henüz düşük.

Asıl sorun, bu yeni modların "maruziyet" verisinin (kaç km yol yapıyorlar?) pek çok ülkede hiç ölçülmemesi. ITF, bu sebeple yürüyüş ve bisiklet gibi "emerging mobility patterns" için yeni veri setleri geliştirecek bir çalışma grubu kurmuş durumda.

Yaşlanan nüfus ve en riskli grup olarak 75+ yaş

Geleneksel olarak en riskli grup 18–24 yaş arası sürücülerdi. 2022 verileri, yeni bir gerçekliğe işaret ediyor:

• Tüm yaş gruplarında ölüm sayısı 2017-2019 ortalamasına göre azalmış olsa da çocuklarda (%-12,9) ve 15-17 yaş gençlerde (%-16,4) azalma daha belirgin.
• 65-74 yaş grubunda ölümler %5,2, 75 yaş üzeri grupta %11,6 azalmış; ancak buna rağmen pek çok ülkede en yüksek ölüm oranı (nüfus başına) hâlâ 75+ yaş grubunda.

Bunun iki temel nedeni var: nüfusun yaşlanması ve yaşlı bireylerin daha hareketli hâle gelmesi. E-bisiklet gibi yeni araçlar, fiziksel aktiviteyi kolaylaştırsa da düşme/çarpışma riskini artırıyor. Gençler için uygulanan emniyet kemeri, hız ve alkol kampanyalarının bir benzerinin, "aktif yaşlanma" başlığı altında yaşlı kullanıcılar için tasarlanması gerektiği açık.

Kırsal yollar: En ölümcül yol türü

Rapora göre 25 ülkenin verisi incelendiğinde:

• 17 ülkede ölümlerin yarısından fazlası kırsal yollarda gerçekleşiyor. Finlandiya, İrlanda ve Yeni Zelanda'da bu oran üçte ikiye çıkıyor.
• Sadece Kore, Hollanda, Japonya ve Portekiz'de kentsel yollar, kırsal yollardan daha ölümcül.

Kırsal yolların tehlikesi; fiziksel ayrımın olmaması, çok sayıda kontrolsüz kavşak, bakım eksikleri ve en önemlisi hız. 2022'de 2017-2019 ortalamasına göre ölümler:

• Kentsel yollarda %15,5,
• Kırsal yollarda %7,5,
• Otoyollarda %6,2 azalmış durumda.

Yani genel bir iyileşme var; fakat kırsal yollar hâlâ "en ölümcül sahne".

Bu bulgular, yol güvenliği politikalarının üç eksene odaklanması gerektiğini söylüyor:

1. Kırılgan yol kullanıcılarının korunması

2. Mikro-mobilite ve e-bisikletler için yeni kurallar

Yaşlı kullanıcıları da kapsayan eğitim programları, hız limitleri, kask zorunluluğu ve araç teknik standartları (ABS, aydınlatma vb.) yeniden tanımlanmalı.

3.Kırsal yol altyapısının "Güvenli Sistem" perspektif iyle yenilenmesi

Şerit ayrımları, yan koruma elemanları, hız yönetimi, acil müdahale sürelerinin kısaltılması gibi önlemler olmadan, kırsal yollardaki yüksek hız ve ağır yaralanma riski kontrol altına alınamıyor. 

Sonuç olarak; 2023 Yol Güvenliği Yıllık Raporu, bizlere toplam sayılardan öteye bakmamız gerektiğini hatırlatıyor. Geleceğin yol güvenliği, motosikletli kurye, e-bisikletli yaşlı, kırsal yolda seyreden aile ve şehir içi bisiklet yolunu paylaşan yüzlerce farklı kullanıcıyı aynı "Güvenli Sistem" içerisinde düşünmekten geçiyor.

irtad-road-safety-annual-report…