Covid Sonrası Dünyada Yol Güvenliği: İyileşme Var, Hedefler Hâlâ Uzak

Uluslararası Ulaştırma Forumu'nun (ITF) "Road Safety Annual Report 2023" raporu, 35 IRTAD ülkesinin trafik güvenliği verilerini karşılaştırmalı olarak inceliyor. Raporun en net mesajı şu: Birçok ülkede trafik kaynaklı ölümler azalmaya devam ediyor, ancak 2030'a kadar ölümleri yarıya indirme hedefinden hâlâ uzağız. 

2020 şokundan sonra "normal"e dönüş

Pandemi döneminde (2020–2021) dünya genelinde hareketlilik sert şekilde düşmüş, buna paralel olarak trafik kazaları ve can kayıpları da azalmıştı. 2022 yılı ise artık kısıtlamaların kalktığı, ancak mobilite alışkanlıklarının tamamen eskiye dönmediği bir "geçiş yılı" olarak görülüyor:

• 2022'de birçok ülkede araç kilometresi 2017-2019 ortalamasının hâlâ biraz altında; uzaktan çalışma ve yakıt fiyatlarındaki artış, günlük yolculukları kalıcı biçimde etkilemiş durumda. 

• 35 IRTAD ülkesinin toplamına bakıldığında, 2022'de trafik ölümleri 2017-2019 ortalamasına göre %3,2 arttı. Ancak ABD hariç tutulduğunda bu kez %6,4'lük bir azalma görülüyor. Yani tek başına ABD'deki kötü gidiş bile küresel tabloyu tersine çevirebiliyor.
• 2023'ün ilk yarısı için ön veriler, 24 ülkede ölüm sayısının 2022'ye kıyasla ortalama %2,8 azaldığını gösteriyor. Yine de bu düşüş, Birleşmiş Milletler'in 2030'a kadar ölümleri yarıya indirme hedefiyle karşılaştırıldığında oldukça yetersiz.

Başarılı ülkeler ve geride kalanlar

2012–2022 dönemine bakıldığında tablo daha net:

• Litvanya, Kore ve Polonya, 10 yılda trafik ölümlerini sırasıyla %60, %49 ve %47 azaltarak en büyük ilerlemeyi kaydeden ülkeler.

• Japonya, Yunanistan, Belçika, Slovenya ve Avusturya da %30'un üzerinde azalma sağlayan ülkeler arasında.
• Buna karşın Kolombiya (%+51), ABD (%+27), Yeni Zelanda, İsrail ve Kosta Rika'da 10 yılda trafik ölümleri artmış durumda. Bu fark, ulusal stratejilerin ve "Güvenli Sistem Yaklaşımı"nın sahaya ne kadar yansıtıldığıyla doğrudan ilişkili. ITF, ülkelerin hız yönetimi, alkol/uyuşturucu kontrolleri, güvenli altyapı ve güvenli araç gibi alanlarda bütüncül ve veriye dayalı politikalar geliştirmesi gerektiğini vurguluyor.

Risk göstergeleri: Kim daha güvende?

Raporda üç temel gösterge kullanılıyor: nüfusa göre ölüm (100.000 kişide), araç sayısına göre ölüm (10.000 motorlu araçta) ve kat edilen mesafeye göre ölüm (milyar araç-km'de).

• 2022'de Norveç, 100.000 kişide 2,1 ölümle en düşük ölüm oranına sahip ülke. İsveç (2,2), İzlanda (2,4), Japonya, Danimarka ve Birleşik Krallık (2,6) gibi ülkeler de "en güvenli" grubunda yer alıyor.

• ABD (12,8), Şili (10,8), Kosta Rika (15,2) ve Kolombiya (15,5) ise 100.000 kişide 10'un üzerinde ölüm oranıyla listenin en riskli kısmında.

• Araç sayısına göre bakıldığında, İzlanda, Norveç, İsveç ve Japonya'da 10.000 araç başına ölüm 0,5'in altında. Şili ve Kolombiya'da ise aynı gösterge sırasıyla 3,5 ve 4,5.

• Bu farklar, sadece altyapı kalitesini değil; denetim, hız limitleri, araç parkının yaşı, toplu taşımanın yaygınlığı ve "trafik kültürü" gibi birçok faktörü bir arada yansıtıyor.

Sonuç: Veriye dayalı politika olmadan hedeflere ulaşılamaz

Raporda altı çizilen ana mesajlardan biri, kaliteli ve karşılaştırılabilir verinin öneminin her zamankinden fazla olduğu. IRTAD ülkeleri, Lyon Bildirgesi ile 2030 hedeflerine ulaşmak için veri harmonizasyonunu, ulusal strateji takibini ve "Güvenli Sistem" uygulamalarının ölçülebilir hâle gelmesini taahhüt ediyor.

Kısacası; dünya genelinde trafik güvenliği doğru yönde ilerliyor ama çok yavaş. Hız limitleri, alkol-uyuşturucu denetimi, güvenli altyapı ve araç standartları gibi klasik önlemleri; yaşlanan nüfus, yeni mobilite türleri ve iklim politikalarıyla birlikte düşünmeye başlamazsak, 2030 hedefi kâğıt üzerinde kalmaya mahkûm.

irtad-road-safety-annual-report…