Alkol ve Araç Kullanımı


Direksiyon Başında Bir Anlık Hata, Ömür Boyu Pişmanlık: Alkol ve Sürüş Gerçeği 

Trafiğe çıktığımız her an, aslında devasa bir güven anlaşmasına imza atarız. Karşı şeritten gelen sürücüye, yaya geçidinde bekleyen öğrenciye veya kırmızı ışıkta duran araca güveniriz. Ancak bu güveni sarsan, sadece kuralları değil, hayatları da altüst eden en büyük tehditlerden biri ne yazık ki hala değişmiyor: Alkollü araç kullanımı.

Peki, "Benim bünyem sağlamdır", "Sadece iki kadeh içtim" veya "Evim zaten şurası" cümlelerinin ardındaki bilimsel ve hayati gerçekler neler? Gelin, alkolün direksiyon başındaki "görünmez etkilerine" yakından bakalım.

"Kendimi İyi Hissediyorum" Yanılgısı

Alkolün en tehlikeli yan etkisi, sarhoşluktan önce gelen "sahte güven" hissidir. Kandaki alkol oranı yükselmeye başladığında, beyin tehlike algısını kapatır ve risk alma eğilimini artırır. Sürücü aslında reflekslerinin yavaşladığının farkında değildir; aksine kendini daha yetenekli sanır. İşte kazaların büyük bir kısmı tam da bu "Ben hallederim" anında gerçekleşir.

Kan Alkol Konsantrasyonu Sürüş Üzerindeki Öngörülebilir Etkiler.


  • Reaksiyon Süresi Uzar: Önünüze aniden çıkan bir aracı veya yayayı gördüğünüzde frene basma süreniz saniyelerle değil, saliselerle ölçülür. Alkol, bu süreyi hayati derecede uzatır.
  • Tünel Görüşü Başlar: Normalde yan aynaları, kör noktaları ve çevresel trafiği görebilirken, alkol etkisiyle görüş açınız daralır. Sadece önünüze odaklanırsınız ve yanlardan gelen tehlikeleri göremezsiniz.
  • Derinlik Algısı Bozulur: Öndeki araçla aranızdaki mesafeyi veya bir virajın keskinliğini doğru tahmin etme yeteneğiniz kaybolur.

Doğru Bilinen Yanlışlar

Trafik kültürümüzde ne yazık ki kulaktan dolma bilgilerle hareket eden pek çok sürücü var. Bunları düzeltmek hayati önem taşıyor:

DOĞRU: Kahve sadece uykunuzu açabilir ama kandaki alkolü temizlemez veya reflekslerinizi geri getirmez. Zaman dışında hiçbir şey alkolün etkisini geçirmez.

YANLIŞ: "Kahve içersem veya yüzümü yıkarsam ayılırım."

DOĞRU: Kahve sadece uykunuzu açabilir ama kandaki alkolü temizlemez veya reflekslerinizi geri getirmez. Zaman dışında hiçbir şey alkolün etkisini geçirmez.

YANLIŞ: "Camı açar temiz hava alırım."

DOĞRU: Temiz hava ciğerlerinize iyi gelebilir ama beyninizdeki uyuşmayı durdurmaz.

Kandaki alkol oranı 0.02 g/dL gibi düşük bir seviyeye ulaştığında bile, görsel fonksiyonlarda azalma ve aynı anda iki görevi yerine getirme (bölünmüş dikkat) yeteneğinde düşüş gibi etkiler ortaya çıkar. Bu durumun ne kadar ciddi olduğunu şu istatistik gözler önüne seriyor: 2023 yılında, sürücünün kanındaki alkol oranı 0.01 ile 0.07 g/dL arasında olan alkol kaynaklı kazalarda 2.117 kişi hayatını kaybetti. Bu gerçek, "Sarhoş Sürüş, Sarhoş Sürüştür" kampanyasının temel mesajını güçlendiriyor. Bu bilgi, "sadece birkaç kadeh içtim" gerekçesini tamamen çürütüyor ve alkolün her miktarının risk taşıdığını kanıtlıyor. Bu risk algısını daha da tehlikeli hale getiren ise, ayılma süreci hakkındaki yanlış inanışlardır. 





Teknik Bir Bakış: BAC Nedir ve Neye Göre Değişir?

Trafik denetimlerinde sıkça duyduğumuz "promil" kavramının teknik karşılığı BAC (Blood Alcohol Concentration), yani Kandaki Alkol Yoğunluğudur. Basitçe ifade etmek gerekirse; 100 mililitre kanınızda bulunan alkolün gram cinsinden miktarını ifade eder.


BAC Değerinizi Etkileyen Kritik Faktörler:

  1. Cinsiyet: Biyolojik olarak kadınların vücudundaki su oranı erkeklere göre daha düşüktür ve alkolü parçalayan enzimler farklı çalışır. Bu nedenle, aynı miktar alkolde kadınların BAC oranı genellikle erkeklerden daha hızlı yükselir.

  2. Vücut Ağırlığı: Kilosu daha fazla olan bir kişinin vücudunda daha fazla kan ve su bulunur. Bu da alkolün daha fazla seyrelmesini sağlar. Daha zayıf kişilerde alkol yoğunluğu daha hızlı artar.

  3. Mide Durumu (Açlık/Tokluk): Belki de en belirleyici faktörlerden biridir. Mide boşken alkol doğrudan ince bağırsağa geçer ve kana roket hızıyla karışır. Tok karnına içildiğinde ise emilim yavaşlar.

  4. Tüketim Hızı: Karaciğeriniz saatte sadece belirli bir miktar alkolü (yaklaşık 1 standart içki) işleyebilir. Eğer bu hızdan daha seri içerseniz, karaciğer yetişemez ve kandaki alkol seviyesi (BAC) hızla tavan yapar.

  5. Yorgunluk ve İlaç Kullanımı: Fiziksel yorgunluk veya kullanılan bazı ilaçlar, BAC değerini doğrudan değiştirmese bile alkolün etkisini katlayarak hissettirir.

Unutmayın: "Benim toleransım yüksek" demek, kandaki BAC oranını değiştirmez. Promil cihazı hislerinizi değil, damarlarınızdaki kimyayı ölçer.


Kan Alkol Konsantrasyonu Sürüş Üzerindeki Öngörülebilir Etkiler.

  • 0.2 Promil ruh halinin değişmesi, vücut ısısında hafif bir yükselme, davranışlar üzerindeki kontrolün azalması
  • 0.5 Promil belirgin bir gevşeme, dikkatin azalması, koordinasyon ve muhakeme bozukluğunun başlaması. YASAL SINIR
  • 0.8 Promil koordinasyon, algı ve muhakemede belirgin bozulma, tepki zamanının, kendini kontrol etme becerisinin zarar görmesi
  • 1 Promil sarhoşluk belirtileri, muhtemel mahcup edici davranışlar, bir an neşeli bir an üzgün olmak gibi ruh halinde gidip gelmeler
  • 1.5 Promil ayakta durma, yürüme ve konuşmada güçlük çekme, denge ve koordinasyonun kaybedilmesi, belirgin olarak sarhoşluk hali
  • 2 Promil ağrı ve diğer fiziksel duyumların azalması, ağlama ve gülme arasında gidip gelmek gibi belirgin duygusal tutarsızlıklar
  • 3 Promil reflekslerin azalması, bilinçte bulanıklık, pek çok kişide bilinç kaybı
48/5: Hususi otomobili 0,50 promilin üzerinde alkollü olarak kullanmak, Hususi otomobil dışında kalan diğer araçları 0,20 promil üzerinde alkollü olarak kullanmak

Bedeli Sadece Ehliyet Değil

Alkollü araç kullanmanın cezası sadece para veya ehliyetinize el konulması değildir. En büyük bedel; sevdiklerinize, masum bir yayaya veya kendinize vereceğiniz geri dönüşü olmayan zararlardır. Bir anlık keyif veya "taksi parası vermeme" düşüncesi, ömür boyu sürecek bir vicdan azabına dönüşebilir.

Türk Ceza Kanunun 179 Maddesi "Trafik Güvenliğini Riske Sokmak. Yargılanma yapılabilir.

Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güven içinde akışını sağlamak için konulmuş her türlü işareti değiştirerek, kullanılamaz hale getirerek, konuldukları yerden kaldırarak, yanlış işaretler vererek, geçiş, varış, kalkış veya iniş yolları üzerine bir şey koyarak ya da teknik işletim sistemine müdahale ederek, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlikeye neden olan kişiye bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilir

En Güvenli Yol Arkadaşı "Mantığınızdır"

  • Eğer alkol alacaksanız, planınızı direksiyon başına geçmeden önce yapın.
  • Bir "gönüllü sürücü" (alkol almayan arkadaş) belirleyin.
  • Taksi veya araç çağırma uygulamalarını kullanın.
  • Toplu taşımayı tercih edin.

  • Hususi otomobili 0,50 promilin üzerinde alkollü olarak kullanmak, 
  • Hususi otomobil dışında kalan diğer araçları 0,20 promil üzerinde alkollü olarak kullanmak

Sürücülerin belgelerinin geri alma süresi sonunda iade edilebilmesi için aşağıda belirtilen şartların sağlanması ve 2918 sayılı Kanun'a istinaden (48'inci madde ve diğer bütün maddeler) verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması zorunludur. 

1) İki yıl süreyle geri alınan sürücüler sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine, 

2) Beş yıl süreyle geri alınan sürücüler ise psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulurlar. *1,00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilenler veya yasal sınırların üzerinde alkollü olarak trafik kazasına sebebiyet veren sürücüler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 179'uncu maddesinden de işlem yapılır.

Kaynakça:

  • NHTSA (National Highway Traffic Safety Administration)

  • NSW (Transport for New South Wales)

  • CAMH (Centre for Addiction and Mental Health)

  • Trafik.gov 

Fotoğraf Galerisi

Referanslı Kaynaklardan, Yapay Zeka İle Üretilmiştir.